خوشه های صنعتی استان
خوشه های صنعتی استان خوزستان در يک نگاه
با توجه به این مهم که صنایع کوچک موتورمحرک اشتغال وتوسعه درکلیه کشورهای پیشرفته ویا درحال توسعه می باشد ، سیاستهای متنوعی جهت حمایت از اینگونه واحدها طرح ریزی واجرا شده که خوشه صنعتی یکی ازموفق ترین آنها بوده است.بااستفاده ازتعاریف ارائه شده توسط سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل متحد(UNIDO)،خوشه صنعتی(Idustrial Cluster ) مجموعه ای ازواحدهای کسب و کار(Enterprises ) میباشد که درناحیه یاحوزه ای جغرافیائی تمرکزیافته اند وبا تهدیدها وفرصتهای مشترکی مواجه اند و به تولید و عرضه تعدادی کالا و خدمات می پردازند.
این شرکتها مجموعه ای ازمحصولات مرتبط یا مکمل را تولید نموده و میفروشند.چنین تمرکزی باعث ایجاد کسب وکارهای مرتبط میشود وبه پیدایش خدمات تخصصی درزمینه های فنی،مدیریتی،مالی و... کمک می کند،زمانی که یک خوشه از تخصصی شدن و تقسیم کار بین شرکتها فراتر رود ناحیه صنعتی شکل می گیرد.
باتوجه به فواید ناشی ازاینگونه مجتمع سازی و تشکل واحدها،شرکت شهرکهای صنعتی استان خوزستان همانگونه که درسند ملی توسعه استان نیز ذکر گردیده،یکی ازراهکارهای ارتقای صنایع را درتوسعه خوشه های صنعتی دانسته ودر این مسیر فعالیت های خود را تحت عنوان خوشه هایی که در ذیل آمده آغاز نموده است.
1- خوشه صنعتی خرمای خوزستان
2-خوشه صنعتی نفت ، گاز و پتروشیمی
3-خوشه صنعتی ادوات کشاورزی
4-خوشه صنعتی فرآوری محصولات کشاورزی
تاریخچه ای از خوشه صنعتی:
اصطلاح خوشه های صنعتی ریشه در واژه ایتالیایی Distretto Industriale دارد.کلمه Distretto از ریشه لاتین قرون وسطی و Districtum به معنی محدوده ای است که در آن مدیریت واحد بر تشکیلات اعمال می شود.وجه تسمیه آن مربوط به تقسیمات شهری و مدیریتهای خرد آن دوران در رم قدیم می باشد.
از نيمه دوم قرن بيستم تا کنون الگوهاي متفاوتي از مدلهاي رشد و توسعه صنعتي در جهان تجربه گرديده است. تجارب موفق ايتاليا در شکل دهي به خوشه هاي صنعتي و سپس تجارب موفق بسياري از کشورها در پذيرش و بکار گيري اين الگو در جهان، همگرايي بنگاههاي کوچک و متوسط مقياس SMEs، نهادهاي عمومي و دولتي و بخشهاي خدمات دهنده پشتيبان را در محدوده جغرافيايي خاصي امکان پذير نمود. نظريه خوشه هاي صنعتي پورتر در دهه 1990 و تداوم ادبيات مربوطه توسط سايرين پشتيباني نظريه مربوطه را به گونه مناسبي بوجود آورده است.
خوشه هاي علم و فناوري نوع پيشرفته و بازنگري شده از خوشه هاي صنعتي است. در خوشه هاي علم و فناوري دانشگاهها، سرمايه هاي مخاطره پذير ، SMEs ها، بخشهايي از بنگاههاي بزرگ بين المللي و پيشرو، R & D بنگاههاي با فناوري برتر، پارکهاي فناوري، سرمايه انساني ماهر و نيمه ماهر، و نهادهاي عمومی با يکديگر مرتبط شده در فضاي جغرافيايي مشخصي از منطقه محدوده هاي قانوني و خدماتي شهرهاي بزرگ و مزيت دار در زمينه کالاها و خدمات با فناوري برتر، قرار مي گيرند.ارتباطات عمودي و افقي برقرار شده بين اين عناصر، فرايند رقابت پذيري و بهره برداري از صرفه هاي اقتصادي ناشي از مقياس، تنوع و تجمع محلي و شهري را امکان پذير مي نمايد. تجربه کشور هاي متفاوت در خصوص خوشه هاي علم و فناوري نشان از يک انتخاب استراتژيک با عزم جدي دولتها براي شکل دهي و بهره برداري از اين نوع از خوشه بندي را نشان مي دهد.
نمونه هایی از خوشه های صنعتی در سایر کشورها:
پدر خوشه هاي علم و فناوري خوشه سيليکون ولي(Silicon Valley) می باشد که با خوشه صنعتی سینمایی هالیوود در امريکا فعال می باشند. خوشه هاي علم و فناوري بنگلور و خوشه کشباف لودهیانا در هند، اينکهون کره، ژانگوانکون چين، هیسنچائو تايوان، ابر کريدور چندرسانه اي مالزي، پار ک تکنولوژي استراليا، پارک نرم افزاري تايلند و نساجی بیلا در ایتالیا همگي نمونه هایی از خوشه های صنعتی در سایر کشورها می باشند.
تفاوت خوشه و شبکه (Network) :
خوشه مجموعه ای از واحدهای کسب و کار است که در مورد آن ها 4 مشخصه " تمرکز جغرافيايی"،" گرايش صنعتی مشترک"،" روابط همکاری" و" چالش ها و فرصت های مشترک " وجود داشته باشد.
اما شبکه (Network) به گروهی از واحدها اطلاق میشود که برای یک کالا یا خدمات و یا انجام یک پروژه خاص با هم در ارتباط بوده ، همدیگر را تکمیل کنند و برای مواجهه با مساله ای واحد ، تخصص یابند و تقاضایی را با تکیه بر توانایی های خود پوشش دهند . شکل گیری یک شبکه می تواند مقطعی بوده و سپس از بین برود . برای عضویت در یک شبکه ، استقرار در محل جغرافیایی خاص ضروری نیست.تعداد زیادی شبکه میتواند ذیل یک خوشه نیز شکل گیرد.به همین ترتیب،واحدهای زیر مجموعه یک خوشه میتوانند به صورت شبکه ای با واحدهای خارج از خوشه در ارتباط باشند.
پروژه توسعه خوشه ای:
یک پروژه توسعه خوشه صنعتی ، کوششی برنامه ریزی شده است که توسط یک موسسه توسعه ای (از درون یا بیرون خوشه) با همکاری و کمک نهادهای مختلف محلی جهت ارتقاء سطح پویایی یک خوشه و بهبود قابلیت رقابت پذیری آن به اجرا در می آید.
مسئولیت اجرایی یک پروژه توسعه خوشه ای:
پروژه های توسعه خوشه ای با مسئولیت سازمان های توسعه ای ،عمومی و گاها فعالان درون خوشه صورت می گیرد. مسئولیت مستقیم راهبری یک پروژه خوشه ای بر عهده عامل توسعه خوشه (Cluster Development Agent)است.
- خوشه صنعتی خرمای خوزستان:
خوشه خرمای خوزستان از قدیمی ترین خوشه های موجود در این استان می باشد . قدمت تولید محصول خرما در این استان به بیش از 7 هزار سال پیش می رسد.واحدهای بسته بندی و صنایع تبدیلی از یک سابقه بسیار طولانی برخوردار می باشند.امادگی واحدهای پبشرو برای ساماندهی وضعیت موجود و علاقه به بهبود وضعیت نشان از یک تحول و پیدایش تغییر در آنها دارد.وضعیت فعلی خوشه صنعتی خرمای خوزستان به سه دسته تقسیم میشود:
• واحدهای بسته بندی برای صادرات خرما،این دسته بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده است.
• واحدهای بسته بندی و مصرف داخلی،این دسته تعداد خیلی کمتری را به خود اختصاص داده است.
• واحدهای صنایع تبدیلی و جانبی
خوشه صنعتی خرمای استان با وقفه ای در مرحله پیاده سازی مواجه گردیده است که تا انعقاد قرارداد با عامل توسعه خوشه جدید همچنان راکد می باشد.
- خوشه صنعتی تجهیزات نفت ، گاز و پتروشیمی:
خوشه تجهیزات نفت ، گاز و پتروشیمی خوزستان متشکل از 160 واحد تولید کننده قطعات و تجهیزات مورد نیاز در صنعت نفت و گاز می باشد که در سالهای ابتدایی جنگ تحمیلی و به دلیل اعمال تحریمهای بین المللی و ارجاع ساخت تجهیزات صنعت نفت به سازندگان داخلی از طرف شرکتهای زیر مجموعه وزارت نفت شکل یافته و بواسطه اعمال تحریمهای دهه 70 رشد یافته است.این خوشه متشکل از 20 واحد پیشرو می باشد.که به تولید تخصصی تر محصولات مورد نیاز صنعت نفت می پردازند.مشتری اصلی بنگاه ای خوشه، شرکتهای زیر مجموعه وزارت نفت می باشند و اعضای خوشه برای فروش با شرکتهای فولادی و نیشکر منطقه نیز قراردادهایی دارند.پروژه جدید توسعه خوشه صنعتی تجهیزات نفت ،گاز و پتروشیمی خوزستان از فروردین سال جاری با عاملیت توسعه آقای کیارسی آغاز شده است و در حال حاضر در مرحله شناخت می باشد.
